۲۱ بهمن ۱۳۹۴

چرا چوب ترک میخورد؟

ترک در حقیقت یک گسست است که در بافت چوب رخ می دهد. هرگاه الیاف چوب تحت تنش قرار گرفته این تنش منجر به از هم گسیختگی بافت چوب می شود و ترک هایی در چوب پدیدار میگردد.
ترک خوردن چوب معمولا به ۴ دلیل اتفاق می افتد:
۱) ترک هایی که در هنگام حیات درخت بوجود میآید
۲) ترک هایی که ناشی از استرس های فشارهای (در زبان فارسی فشار معنای کامل استرس در انگلیسی رو پوشش می دهد) مرتبط با فرآوری و یا ماشین کاری چوب است
۳) ترک هایی که به موجب تغییرات در تعادل رطوبتی چوب رخ میدهد
۴) و در نهایت ترک هایی که به موجب نوع مصرف اتفاق می افتد
در سطور زیر توضیحات کاملتر در خصوص عوامل فوق ارائه شده است.

۱) ترک هایی که در زمان حیات درخت بوجود میآید
این نوع ترک پیش از قطع درخت رخ میدهد و در بیشتر مواقع علت آن عوامل محیطی، تنش های مرتبط با رشد تنه درخت و همچنین فعالیت تک یاخته ها، باکتری ها و جانواران میکروسکوپی است. این گونه ترک موازی با حلقه های رشد چوب پدیدار میگردد. شناسایی کردن این نوع ترک در زمانی که چوب هنوز «سبز» است کار دشواری است لیکن پس از خشک شدن چوب براحتی میتوان آن را در سطح مقطع چوب مشاهده کرد.
tarak1

۲) ترک هایی که ناشی از استرس های مرتبط با فرآوری و یا ماشین کاری چوب است

هنگامی که چوب «سبز» تحت فرآیند های تبدیل قرار میگیرد تا برای مصارف صنعتی و ساختمانی آماده گردد، احتمال دارد که فشارهای مرتبط با این فرآیند ها موجب ترک خوردن چوب گردد. در فرآیند های تبدیل، ۲ عامل اصلی موجب ترک خوردن چوب میگردد:

الف) عملیات خشک کردن چوب
جداره بیرونی چوب زودتر از مغز آن خشک میشود. بنابراین جداره بیرونی چوب دچار واکشیدگی یا انقباض میگردد و تمایل به «جمع شدن» دارد. اما مغز چوب که هنوز رطوبت خود را از دست نداده و دچار واکشیدگی نشده است، از منقبض شدن آن جلوگیری میکند. حرکت انقباضی چوب موجب از هم گسیختگی الیاف و بوجود آمدن ترک می گردد. برخلاف ترک هایی که در زمان حیات چوب رخ می دهد و موازی حلقه های رشد هستند، ترک های مرتبط با خشکاندن چوب عمود بر حلقه های رشد هستند.

Tarak2Tarak3

 

ب) عملیات ماشین کاری
ترک هائی که در هنگام عملیات ماشین کاری اتفاق می افتد «دانه سست» (Loosened grain) نامیده می شود. این حالت معمولا در دستگاه های مولدر و رنده رخ می دهد، همچنین ممکن است در دستگاههایی که از تیغه اره دوار استفاده میکنند نیز اتفاق بیافتد. در حین ماشین کاری، برخی از اجزا دستگاه مانند غلطک ها، رولرها و غیره به چوب فشار می آورند. در چنین شرایطی، چوب تابستانه که از تراکم بالاتر و استحکام بیشتری برخوردار است، چوب نرم تابستانه را تحت فشار قرار میدهد و باعث گسست بافت آن در برخی از قسمتها م یشود. ترک های دانه سست نیز مانند ترک های دسته اول به موازت حلقه های رشد پدیدار می گردد.

۳) ترک هایی که به موجب تغییرات در تعادل رطوبتی چوب رخ میدهد

رطوبت موجود در چوب دائما در حال تغییر است. هنگامی که رطوبت موجود در چوب با رطوبت محیط پیرامون آن به تعادل می رسد می گویند که تعادل رطوبتی برقرار شده است. سطح تعادل رطوبتی چوب با نسبتی معین از دما و رطوبت هوا تعیین می گردد. هنگامی که رطوبت فضائی که چوب در آن قرار داده شده کمتر از رطوبت موجود در چوب است، چوب رطوبت خود را از دست میدهد. این در حالیست که سر چوب رطوبت خود را زودتر از قسمت های دیگر آن از دست می دهد. بنابراین سر چوب به سرعت خشک و منقبض میگردد در حالیکه سایر قسمت آن هنوز دارای رطوبت است و میل به منقبض شدن ندارد. چنانچه میزان تنش های وارده بیشتر از مقاومت کششی چوب باشد، ترک بر سر چوب بوجود می آید.

۴) ترک هایی که به موجب نوع مصرف اتفاق می افتد

بسیاری از ترک ها در حین جابجائی و حمل و نقل رخ می دهد. ضربه هايی که به چوب وارد می شود اغلب دلیل این نوع ترک محسوب می گردد. پاره ای از ترک ها نیز به موجب اشکال در طراحی و یا هنگام نصب اتفاق می افتد. چنانچه نوع طراحی یا نصب از واکشیدگی و هم کشیدگی عادی چوب که در زمان تغییر میزان رطوبت اتفاق می افتد جلوگیری نماید، در محل اتصال الیاف دچار تنش شده وچوب ترک می خورد.

در خاتمه باید یادآور شد که همه ترک ها هنگام خشک کردن چوب اتفاق نمی افتد. جهت شناسائی علت ترک، میبایست ترک ها را با توجه به توضیحات فوق ارزیابی کرد و شکل و زاویه آن را بررسی نمود. یک قاعده کلی اینست که ترک های ناشی از فرآیند خشک شدن چوب عمود بر حلقه های رشد شکل می گیرد و سایر ترک ها به موازات حلقه های رشد بروز می نماید.